Chân dung đời thường – Chuyện ông Khả

Viết tặng cậu Khả.

Phần 1: Chuyện ông Khả

Ông Khả , cậu đằng nhà vợ. Lính thông tin tiểu đoàn 6, trung đoàn 9, sư đoàn 341 (như cậu nói: sư quả đấm thép). Nhập ngũ tháng 5 năm 1978,xuất ngũ tháng 2 năm 1981. Thương binh hạng 2/4. Phục viên với 3 tờ giấy: Chiến sỹ vẻ vang, huân chương chiến công hạng 3 & chứng nhận thương binh và 1 khoản tiền như lúc ấy mua được tấm vải 2m, mấy gói kẹo.

1. Tòng quân.
Như bao thanh niên khác, theo tiếng gọi thời chiến , chàng trai Khả gia nhập đoàn quân tình nguyện Việt Nam – chiến trường K lúc tròn 20 tuổi, chiến trường với cậu lúc bấy giờ chỉ biết là nơi xa xăm lắm” Từ mạn ngược xuống miền xuôi cơ mà” – ông lấy tay vẽ một đường tròn vào hư không.
6 tháng huấn luyện tân binh tại Vĩnh Phúc, tập điều lệnh đội ngũ, bắn các loại súng cả to cả bé, nằm- ngồi- đứng bắn- rồi vừa chạy vừa bắn: như cậu nói: “ làm thế nào để khi thấy địch, đếm 1.2.3 là bắn”- không thì : 1 : địch chạy 2: mình xơi đạn.
6 tháng tươi đẹp qua nhanh, đám tân binh dồn lên tầu hoả thẳng tiến chiến trường K. Tới Sài Gòn, tăng bo bằng xe tải tới Tây Ninh, xe có thùng sau rào như chuồng cọp, cậu bảo : “để đề phòng lính trốn, mà trốn cũng nhiều!”

2. Trận đánh đầu tiên
Kí ức trận đầu: thua.
Hỏi thua thế nào, đáp: “ chẳng biết nữa chỉ biết đại đội trưởng hô rút, cả cánh quân chỉ biết quay đầu, chạy ngược” – đội hình lùi chạy tản mác, người cách người 20m( xa nhau ra để nhỡ địch nã cối thì không chết hết). Ông Khả mất phương hướng, đến hôm sau mới mò được về đội hình tiểu đoàn. Cả đại đội kiểm quân số, đầu trận có 65 lính , kiểm còn 24 người.
Những ngày sau đó, kí ức chỉ toàn: chạy…. chạy thục mang, cắm cổ chạy, vừa chạy vừa nấp, cõng bạn bị thương chạy.
Nguyên lý đánh trận rất đơn giản: thắng thì chạy lên, thua thì chạy về, ban ngày chạy ngược xuôi, tối đào hố – mỗi người 1 hố…. thay phiên nhau : gác- ngủ ngồi & liên miên là cái đói, đói đến vàng mắt. Buổi tối, anh nuôi gánh cơm lên chia: mỗi người được nắm cơm trong có tí muối, hôm thì túi gạo sấy, cứ đổ nước vào , đợi trương lên rồi ăn.
Đói nhưng chạy rất khoẻ. Đầu tháng 1 năm 1979: Họp tiểu đoàn , được nghe thông báo: lệnh đúng ngày 7/1 phải kéo được vào Phnompenh , cả đội hình chạy 6 ngày 6 đêm. Quân chủ lực & khí tài chạy đường nhựa, còn lại bằng mọi giá: chạy ruộng, lội mương, chạy dầm dưới sình lầy… cả đoàn quân dàn hàng ngang tổng lực tiến về thủ đô Phnom Pênh.

3. Cái chết& nỗi sợ hãi
– Hồi đó, không biết sợ là gì mày ạ?
– Vì sao, cậu?
– Vì tao chưa có gia đình…
“Những tay có gia đình mới biết sợ” , ông Khả tâm tư. “… như đại đội trưởng của tao- ông Thuận, đến bữa , tao thấy cứ ngồi thẫn thờ, không ăn uống gì, tao mang nắm cơm đặt tận tay: “Đại trưởng ăn đi”, nắm cơm dằn vào tay lại rơi xuống đất 3,4 lần. Đại trưởng không nói không rằng,ánh mắt vô hồn ném vào hư ảo, tay buông thõng. 3 ngày liên tiếp , không ăn gì, nắm cơm lên tay lại rơi xuống , trong một trận đánh sau đó, đại trưởng hy sinh.
Ông Khả cười hự hự:
– Số như thế vẫn còn may.
– Sao lại may hả cậu?
– Vì còn lấy được xác về. Tao tính cứ 10 tử sỹ, thu lượm được về hậu cứ tập kết giỏi lắm được 1/2. Còn lại : đào hố chôn tại chỗ hoặc cứ để vậy, phơi xương trắng.
Đại trưởng được đội tử thương tập kết, cho vào ni lông chuyên dụng. Ông Khả bảo: Xe tải cấp nilon đựng xác tới mặt trận hàng ngày, “ ..nhiều nilon lắm, cứ hàng thếp dày” . Ông dang rộng tay mô tả.
“ Mà nilon dày và dai lắm. Cứ nhét xác vào, túm chặt một đầu, không thể thối được, cứ 3 xác 1 lượt, xếp cạnh nhau, tập kết lên thùng xe: nilon rỗng được hạ xuống, bao khác trương phồng được chở đi”
Những chuyến xe của tử thần: lầm lũi & nặng ọc ạch, oằn mình trên đường đất.

Phần 2 – Bắt sống 1 mạng = 6 ngày phép

Cấp trên phổ biến chính sách: bắt sống được 1 tù binh- cho phép 6 ngày. Trong 1 trận giáp lá cà, đồng đội của ông Khả rút lựu đạn ném địch, lựu đạn trúng ngay người thẳng địch nhưng khoảng cách gần quá, bật ngược lại đúng ông vừa ném, nổ tại chỗ.

Ông Khả ở đẳng sau ,quét 1 lượt AK. Mấy thẳng địch nhảy xuống hố. Cả tiểu đội lại gần vây quanh hố, chiêu đầu tiên : dụ hàng:” Các bạn Campuchia, chúng tôi là quân bộ đội tình nguyện Việt Nam, sang đây tình nguyện, giúp các bạn thoát khỏi Khơ Me Đỏ.Những người khởe mạnh đều bị bắt đi lính, ở nhà bố mẹ các bạn không còn khoẻ nữa đều bị vào trại tập trung, đi lao động tập thể, ai yếu đều bị giết hại. Vậy hãy nghe chúng tôi, ra hàng, chúng tôi đảm bảo đối xử tốt đẹp với các bạn, cho các bạn ăn, uống, huấn luyện lại cho các bạn. Chúng tôi chỉ có một nhiệm vụ, giải phóng Campuchia, giải thoát cho người dân Campuchia, và cho chính chúng tôi. Khi các bạn hoà bình, chúng tôi rút về lập tức…”

Chiêu hàng bằng tiếng Khơ Me khản cổ, không có kết quả. Toán lính quyết định ra tay, màn quạt khói bắt đầu. Lính đốt lửa tống thẳng xuống hố, lấy lá cây ra sức quạt. Thấy đang xa có khói lên, cử người chốt chặn, lại quạt tiếp. Mãi thấy không ăn thua… lại màn dụ hàng,từ sáng tới tận chiều, không ai lên.

Cò cưa tới 3h chiều. Quân ta quyết định thả lựu đạn, 3 quả thả đồng thời.

Uỵch uỵch uỵch.

Ông Khả vì phần thưởng 6 ngày phép, thò một chân xuống hố nghe ngóng động tĩnh, nghĩ nếu nó bắn cùng lắm vào chân.Êm, không thấy gì. Thò 2 chân. Vẫn êm..

….Thò hẳn mặt xuống, vẫn ko đứa nào bắn.

Ông phi cả ngưởi xuống hố, hoá ra hố là một cái hang đất, đào rộng. 3 xác người nằm vật cạnh nhau. Họ đã tự vẫn trước khi lựu đạn được quăng xuống. Một cái xác tóc bạc trắng, ngón tay vuông như khúc gỗ, súng lục trong tay, trong cốt sắc có bản đồ. Phát súng tự tử làm cả mảng trán của lão bay mất, vạt nửa đầu. 2 xác còn lại bắn xuyên thái dương theo lối thông thường.

Ông Khả lột quần đùi 2 đứa trẻ nhất..”chim 2 thằng này không có lông” Mới biết lính Khơ Me rất nhiều trẻ con. 2 cái quần đùi lúc đó cũng là chiến lợi phẩm quý giá “ Lúc tao lấy, còn nguyên mùi hồ vải” – Ông Khả khúc khích “ Bọn lính Khơ Me Đỏ sướng, quân trang nhu yếu phẩm được Trung Quốc viện trợ không thiếu cái gì. Quân mình mới đói kém.

“Ờ, mà nó không hàng cũng đúng thôi!

Phải tao, tao cũng làm phát súng vào đầu. Bọn Khơ Me đỏ ác lắm, bắn chết rồi nó lấy báng súng dậm cho nát mặt.
Tao được cấp trên phổ biến: khâu vào quần đùi chữ SL, nếu bị nát mặt , đồng đội nhăt xác còn nhận dạng được đơn vị. Còn sống thì nó hành hạ quá bẳng chết.
Chết sướng hơn nhiều.
Mà này, đừng tượng đạn bắn vào người là đau nhé. Mát lắm, ko có cảm giác, lúc sau thấy người xỉu dần , máu chảy loang mới biết là mình trúng đạn..”

Ông Khả cười khì khì, chỉ vào cái lỗ đạn bên sườn. Bắn xuyên từ sưon phải sang trái, trúng cánh tay, chia rời nó ra và lúc đó còn níu được vào nhau vì một mảnh da lòng thòng níu lại.
#########

Một vụ khác, đánh quét thế nào trúng ổ, địch chạy loạn đội hình. Có 3 đứa chậm nhất, lính mình soi ống nhòm thấy bên hông có đeo túi hình chữ Thập, biết là dân quân y. Xung phong- rượt bắt sống bằng được. Ngờ đâu, ngoài đeo túi quân y, bên hông 3 cô gái này deo thêm quả lựu đạn to bằng ngón tay cái.
Biết chạy không nổi, mỗi cô nắm lựu đạn gí sát bụng, giật mỏ vịt. Lại uỵch uỵch.

Chạy ra:” bướm còn nguyên nhưng bụng nát hết cả” Ông Khả chậc chậc lưỡi, tiếc rẻ.

Phần 3 – Về miền hậu cứ

Năm 1980, lúc này quân ta đi bình định & quét Khơ Me Đỏ lên tận sát biên giới Thái Lan. Hoá ra sau khi vào được thủ đô mới là lúc thương vong nhiều. Truy kích rồi lại bị phục kích, rồi lại truy kích… thương vong nặng nề không kể xiết.

Một trong những lần hành quân quét địch, tiểu đoàn của ông Khả bị phục kích. Ông Khả lúc đó chạy cạnh ông Tùng – tiểu đoàn phó. Ông Tùng chạy dấp xuống bờ ruộng, gọi lính mang khẩu DKZ 72, tự tay ông nắm hoả lực. Vừa nhô người ngắm bắn, một viên đạn dính ngay giữa trán ….” Ông ấy đổ vật người vào tao” Chờ thêm một lúc thấy tiếng đại liên của mình bắn quét và có tiếng xung phong, ông Khả bật dậy cơ động theo hướng địch chạy.

“ Rồi thấy mát mát như đã nói lúc trước, người cứ lịm đi, tự dưng đổ gục, mặt cắm xuống đầy một mồm đất, chỉ ý thức được: nghiêng mặt sang bên một chút để thở, sau đó bất tỉnh”

– Thế cậu được đồng đội cứu, chuyển xuống quân y luôn chứ?
– Chuyển đi đâu? đồng đội cứ băng tạm vào & gánh đi theo đội hình. Đi đến đêm, lại đào hố, cho thương binh xuống hố tránh đạn, sáng sờ mũi còn thấy thở thì lại gánh đi, rồi đêm lại đào hố. 3 ngày như thế, mới có xe chở về trạm phẫu trung đoàn. Tao được cho nằm trên võng treo trên thùng xe tải tử thương, xác chết nằm đầy dưới sàn. Đường xóc, võng vật bên này qua bên nọ, cái tay bị gãy đập bộp bộp vào thành xe, lúc này mới biết đau mày ạ

– …..Tao về bãi tập kết của trạm phẫu, cũng chưa có thuốc, cứ mê man nằm đó. Chỗ vết thương nó thối, thối như cóc chết, đến mình còn không ngửi được. 1 tuần sau mới có thuốc. Tay y sỹ tiêm cho tao liều thuốc tê, xong lão ra ngoài hút thuốc, quay vào hỏi: “ Nhà cậu ở đâu? – Giáp biên giới trung quốc. Có mấy anh chị em?- Nhà 8 đứa: 4 trai 4 gái”. Tay này lại tiêm cho tao thêm liều nữa, đợi một lúc lại vào hỏi: “ nhà cậu ở đâu? – lại giáp trung quốc…. “ …hỏi câu nào tao trả lời câu ấy, tao tỉnh quá, không hiểu dây thần kinh có vấn đề hay thuốc ko có tác dụng.

“Tay y sỹ quyết định mổ sống tao….Trời, đến giờ tao vẫn không quên được cái cảm giác đấy, thất kinh, đau đến ị đùn ra quần. Mày bảo cắt thịt thì đã đành, xương tao bị gãy, mà gãy không ngọt nên phải tỉa những chỗ xương nham nhở đi….” chịu khó cắt thế này , sau về ông còn đi xe đạp được…” tay y sỹ vừa nói vừa cắt tách tách như cắt xương gà.

– “ Mà giờ phẫu xong chưa nối xương được vào ngay đâu, để 8 tháng nữa xương nó dài ra, mới bó được vào” Thế có chịu không? Nếu không thì giờ cắt gọn tới sát nách, băng được luôn?
…”Tao chọn 8 tháng nữa chứ, tao ngu gì” Ông Khả rít hơi thuốc sâu, hể hả với quyết định của mình.

Sau vụ phẫu đó , ông được chuyển xuống quân y Sư Đoàn, nằm ở đấy 4 tháng. Tiên cảnh là đây, có lẽ là giai đoạn yên bình nhất..

-Sao thế cậu?
-Vì họ ân cần lắm, ko biết cáu là gì. Tao về đấy ốm vật vã, 3 tháng trời không ăn gì được, cái gì vào đến miệng là nôn. Người ta cứ truyền nước thay cơm, ven nát bét: cứ hết ven 2 tay , rồi lại lấy ven háng, ven đùi. 3 tháng chỉ có sống bằng thứ nước đó.
-Rồi tao khoẻ, mà triệu chứng của khoẻ là ăn được mỳ tôm.
###
Được vài bữa mỳ tôm, ông Khả được chuyển về Biên Hoà, nằm ở đấy thêm 6 tháng nữa, ông được nhận giấy xuất ngũ về quê. Nhà nước lo tầu xe, được 1 khoản tiền nhỏ đi đường, đại khái mua được tấm vải với mấy gói kẹo.

Phần 4 – Làm kinh tế cũ kiểu mới

Xuất ngũ đầu năm 82 thì cuối năm ông lấy vợ, năm 83 sinh thằng ku Khoa là đứa đầu tiên. Ông bà thân sinh & toàn thể chị em trong nhà góp lại, cho 2 vợ chồng mới cưới: 2 cái nồi( một cái không có vung) , 1 con gà mái kéo theo 3 đứa con mới nở, 1 con dao.

– “Nồi không vung nấu canh, cái còn vung nấu cơm”

Cái đói là chung, sổ gạo tiêu chuẩn thương binh như ông Khả được 11kg/ tháng. May mắn là cái tay của ông bị khèo nhưng vẫn lao động được. Ông Khả quyết tâm thoát đói.

– Tao làm cối xay mày ạ.
– Cối xay gạo hả cậu?
– Ùh, hồi đó cối xay khung rào đan bằng tre, trong lót đất, mặt cối đan những miếng gỗ so le nhau để sát thóc ra gạo. Làng tao có lão Đằng phó cối, cối lão ấy nặng, bán thế đếch nào được.

Ông Khả mượn lão Đằng một cái nghiên cứu , phát hiện ra: cối nặng vì 2 mặt trên dưới tiếp xúc không đều nhau. Lão phó cối cứ lật lên lật xuống, thấy dày chỗ này lão ấy lại lấy vồ đập đất cho bằng.” Ngu, ngu lắm vì lão không hiểu đập chỗ này nó lồi chỗ kia” Ông Khả cười hệch hệch.

– Tao lấy dầu luyn sát vào măt dưới, úp mặt xoay lên trên, rồi xoay đều, nhấc ra , chỗ nào dính dầu luyn ở mặt trên tức là chỗ đấy lồi, mà đích thị chỗ lồi này làm cối nặng. Bí kíp ở chỗ: ông ko đập những chỗ lồi như lão phó cối, Ông Khả bào đất, chỗ nào dầy là bào. Cối tao xay thương hiệu ông Khả “ xay ngủ tít”, bà con thích lắm chuyển sang mua cối thương hiệu mới. Ông Đằng mất nghiệp nhưng chịu chết, không làm gì được.

Vụ cối ông Khả kiếm được khá thóc. Ông không đổi lấy tiền, tiền vô dụng lúc đó. Ông cần thóc,thóc được nhiều việc, cái gì cũng quy ra thóc. Cứ một cối xay 15 cân thóc.
Thóc nhiều lên từng ngày- cần chỗ chứa , ông lên rừng kiếm gỗ, đóng hẳn một cái nhà kho. Sau này nghe đồn: Nó cao dễ như nhà 2 tấm bây giờ, xếp lớp lớp những bao thóc đầy.

Nhưng giống cối xay mỗi nhà cũng chỉ cần có một cái, mà cối ông Khả tốt, bao giờ mới hỏng cho. Ông Khả xoay ra làm cái khác. Hồi năm 88, nhà nước chưa cấm súng kíp. Súng kíp của bà con dân tộc, theo lối cũ để bắn được: từ khâu nén thuốc, nhồi đạn đến khi sẵn sàng nhả đạn ..” thì con nai nó chạy mẹ từ đời nào rồi”. Mấy năm cầm súng bảo vệ tổ quốc không chỉ những sống để trở về, giờ đã phát huy tác dụng. Ông lên rừng, kiếm những cây tre nhỏ nhưng chắc, chặt & tiện thành nhưng đoản khúc, nhồi sẵn đạn & thuốc nổ vào ống tre ấy.

Có đạn rồi – phải chế súng. Ông Khả hì hụi cải tiến súng kíp, gập nòng xuống cũng là lên đạn cho kim hoả, nhét viên đạn ca tút bằng tre vào đít nòng. Súng ông Khả ngắm bắn ngon như súng trận, thiếu mỗi liên thanh…. “mà cần gì liên thanh; cứ hết đạn lại bẻ nòng nhét ca tút đạn tre vào, con nai con hoẵng có mà trượt vào mắt.”

Súng ông tốt, súng ông hay, ông xin 30kg thóc/ khẩu , ông khuyến mãi thêm 5 viên đạn , đấy là chỗ bà con chòm xóm. Ai ở xa, ông bớt đi cho người ta 2 cân thóc nhưng ông ko cho đạn, mà đạn của ông mới là quý. Vì nó rất khô thuốc, bắn phát nào giòn giã phát đó.

Tiếng dữ đồn xa. Vụ này ông không chỉ đủ ăn, ông bắt đầu có của để dành. Ông mở rộng thị trường, không chỉ giới hạn trong bản làng, có những người từ Chiêm Hoá, Na Hang cũng xuống đặt súng của ông, đỉnh điểm ông còn xuất hàng lên tận Đồng Văn, Mèo Vạc.

Súng bán chạy, đồng nghĩa với chim muông thú dữ ít đi. Thêm nữa , luật nhà nước xiết chặt súng ống vũ khí. Súng không bán được nữa. Nhưng không sao. Ông thấm nhuần : Tích luỹ mới là quan trọng- Miệng ăn núi lở. Vụ bán cối với súng , ông tích được hàng chục tấn thóc. Nhiều quá, ông tính phải xây nhà.

Công cuộc đổi thóc lấy vật liệu,gạch, xi măng, sắt thép tiến hành rất nhanh chóng. Kho thóc vơi đi nhưng cái nhà ông sắp cao lên. Trời cho ông sống trở về và trời cho ông cái sự thông minh hiếm có “ Tao nghĩ tao phải là con khỉ mới đúng”- tao có biệt tài là bắt chước & làm tốt hơn người ta , mày ạ”

Ông lên Việt trì nhìn người ta xây nhà, nhìn 3 ngày, thấy đủ vốn liếng- ông về.

Chồng tự vẽ – tự xây, vợ phụ hồ, mấy đứa con còn lít nhít, chưa giúp dc gì, cứ lẽo kẽo thế 1 năm sau thì thành cái nhà bây giờ đang ở bây giờ. Tôi nhìn vào ngôi nhà đầy đủ ngang dọc, vườn cây, chuồng trại, ao cá, đủ các loại, mới thấy sức lao động của con người có thể làm nên được tất cả

Phần cuối: Những bài học kinh doanh của Mr Khả.

Chiến tranh đã lùi dần, cuộc sống khá hơn từng ngày. Sự thông minh của ông Khả không chỉ nằm ở cái cối xay, khẩu súng, ngôi nhà tự xây… Ông vẫn miệt mài lao động , như ông nói: “Dùng cơ bắp mà sống, chết thế đek”. Tôi còn nhìn ra: ông không chỉ sống bằng cơ bắp( người cao chưa tới 1m6, nặng tầm 45 Kg)- ông còn sống bằng cả trí óc nữa.

Trung Quốc có máy tuốt lúa,nhưng bàn đạp nặng, đạp oằn lưng. Ông mua về cải tiến cái bánh đà, đạp rất nhẹ. Máy tuốt của ông kèm theo một cái quạt, lúa tuốt xong có thêm cái quạt : loại thẳng cổ những tên thóc lép. Lại bán chạy. Made in ( hay make in ông Khả) bấy giờ đã trở thành thương hiệu cả vùng.

Ông có tiền( lúc này không đổi máy lấy lúa nữa, thóc lúa giờ không thiếu), ông đổi lấy vàng. Năm 93 , ông đeo lọc xọc túi vàng bên hông xuống Việt Trì mua hẳn con Giấc Mơ- Honda Dream. Hồi đó đừng nói ở quê ông, mà ngay tại Thủ Đô , đó vẫn là một món hàng xa xỉ.

Song ông mua, vì “ cứ đạp xe lẽo kẽo, không ra người”. Ông có xe “giấc mơ”, đi về một ngày bán kính hơn 100 cây số, mở mang thị trường. Người ta thấy ông giàu có, tin tưởng hẳn, làm ăn thuận lợi dần lên.

Ông chuyển sang làm tài chính, vì dân vay ngân hàng rất lâu la, bà con cần vốn lưu động làm ăn đợi ngân hàng & các quỹ giải ngân có mà tới Tết Congo. Ông cho vay, lấy lãi hơn ngân hàng chút đỉnh, vay đầu vụ, cuối vụ trả ông cả vốn lẫn lời. Ông rút ra kinh nghiệm làm ăn thế này:

1 Buôn bán dứt khoát phải có lời, song nhất định không được gian lận, tốt thì bảo là tốt, không tốt thì bảo là không tốt.

2 Bên cạnh tích của cải, phải tích đức, mà đức tức là không làm việc gì có hại cho người khác.

3 Sòng phẳng là quan trọng nhất: mình nhận 1 mình trả họ 1,5. Sòng phẳng với ông là: Không nợ ai- không để ai nợ mình mà không trả không có lí do.

Có mấy dạng KH không bao giờ ông làm ăn cùng( ông gọi là Khách Lộ Cộ):

1 Kh ko biết nguồn gốc: cho ai vay là ông nắm được đất đai, nhà cửa, ruộng vườn, bố mẹ, họ hàng, anh chị em của đối tượng đó.

2 Kh sử dụng tài chính vào mục tiêu cờ bạc. Ông Khả không hiểu được “ ngày mai có kết quả mà đêm nay đã nói mê— thế thì nó làm ăn cái con c… gì!”

3 Khách hàng vay đi vay lại quá nhiều: Ông ko thích những Kh trung thành với việc vay nợ như vậy. Cái máy móc có thể mua đi mua lại, còn cái hạng vay xong , vừa trả được lại vay tiếp, không thể bền.

Dạy con- thế hệ kế thừa

Ông Khả có 3 đứa con giai. Người ta nói : Tam Nam bất phú- Câu này sai, chí ít với ông. Vì ông giầu có , các con ông giỏi& ngoan & sung túc.

3 đứa mang gien bố, thông minh, không sáng tạo trời đất gì ghê ghớm, nhưng bắt chước thì khó có ai bằng.

3 đứa đến tuổi lớn, ông Khả tuyệt đối không muốn chúng ăn bám, mà phải tự nuôi thân được khi tới mốc 18 tuổi. Ông nghĩ: xã hội muốn giàu có phải cơ giới hoá, không gì bằng máy móc. Ông hướng 3 đứa đi học: Một đứa học tiện- Một đứa học về điện tử- Một đứa học điện lạnh. Ông tính : Ghép 3 thằng này với nhau , ông có chể chế tạo được một cỗ máy- và thế là nhà ông ko bao giờ chết.

Ông lặn lội tìm trường cho con, phải tìm bằng được trường vừa dạy nghề, vừa phải dạy chữ, thầy giáo phải tốt, ông thẩm tra, ông nói chuyện, thấy ổn về nhân cách ông mới đội mâm xôi gà lên gửi con cho thầy.

3 Đứa – đứa nào cũng bị thầy trả về trước hạn.

Vì… chúng nó học nhanh quá.

Như thằng Khoa học tiện. Đầu óc bình thương học hết 3 năm, Khoa học hết 15 ngày. Bố vừa dẫn con xuống thầy, trăng chưa tròn thầy dẫn con về tận cửa nhà:” tôi hết chữ để dạy con ông”

Giò thì 3 đứa đã 3 có 3 cơ ngơi lớn , ngay mặt lộ 2 đường đi Hà Giang. Làm ăn đều khách, nghe lời bố: tuyệt nhiên không thằng nào dám động tới cốc bia, điếu thuốc.

Có một chuyện ông Khả dậy con khi chúng nó đến tuổi dựng vợ, tiêu chuẩn vợ của con ông Khả như sau:

1 Nhà vợ cách nhà mình không quá 20km. Trên 20km, đất đai nhà cửa bố đã mua cho mày: tao bán hết, để tiền mua thịt bò ăn dần.

2 Lấy vợ xong , đẻ con ra: con của mày nhưng là cháu tao. Nhưng tao trông cháu 5 ngày, ông bà ngoại cũng trông cháu 5 ngày. Không ai hơn, ko ai kém.

3 Vợ mày xấu đẹp do mày quyết định, song nó phải nghe lời tao. Tao là thương binh, trái gió trở trời người đau lung tung nên tao chỉ nói 1 lần. Lần 2 là vợ lẫn chồng ra khỏi nhà lập tức.

3 đứa lấy vợ theo đúng 3 gạch đầu dòng của bố. Không lệch vào đâu.

Lần nào tôi về chơi cũng thấy ông Khả đang ru hoặc chơi với cháu. Ông chẳng nặng lời với cháu bao giờ. Ông coi chúng như của báu.

Chuyện ông Khả còn dài lắm, như ông nói, “chuyện tao bằng cái phích, nhưng đựng nước nóng. Pha trà uống dần cũng được 3 mùa trăng”. Tới đây, cậu Khả ngửa mặt cười to, thoả mãn.

*************

Người viết ký sự nhỏ này không đi tìm kiếm những gì huyễn hoặc, cũng không thêm, không bớt gì trong câu chuyện này. “Có thế nào là thế”- như lời các cụ bảo.

Tôi thấy trên đường đời thiên lý, gặp ai cũng có thể học được, ít hay nhiều. Họ là những con người của đời thường, dung dị, bản năng, mãnh liệt.

Chịu khó quan sát, mở rộng lòng tiếp nhận thấy cuộc sống dễ chịu, đẹp biết bao.

Vài dòng ghi lại, tặng cậu Khả. Viết tới đây mắt tôi nhoà lệ, chả hiểu sao…!!

Chúc cậu khoẻ, khề khà tận hưởng những trái cau cậu đã vun trồng, đã chạm vào được buồng quả.

Nhân có chuyến phượt TQ đi về trong ngày. Tốc ký. 15/5/2019. Viết như một kỷ niệm,ngoài cậu Khả, viết tặng vợ- mẹ vợ.

==================
DAILY PORTRAIT SERIES

Story of Mr.Kha (Part 1)

(Writing to Uncle Kha)

Mr. Kha, an uncle on the wife’s side. A signaler in the armed forces, battalion 6, regiment 9, division 341 (or iron punch as he called). Joined the army in 1978, discharge on Feb 1981. Wounded 2/4. Demobilized with 3 certificates: Glorious warrior, the Croix de Guere 3, and wounded certificate and an amount of money which was enough to buy 2-meter cloth and some packs of candy at that time.

1. Enlistment.
As other young men during the wartime, Kha joined the Vietnam volunteering army- battlefield K when he reached age 20. In his mind at that time, combat was like a faraway place, “from upstream to downstream”- drawing a circle in the air, he said.
After 6 months joining the new recruit training, practicing solider commandments, firing tons of gun with different sizes in different positions: lie-sit-stand-run & shoot, “whatever you do but when facing the enemy, just Gun up and count 1.2.3 and fire, otherwise enemy escapes or you die” recalls Kha.
Peaceful 6 months is over, rookies loaded up onto the train, straight to the battleground K. Hit to Saigon, moved to other truck to Tay Ninh, in a truck with the trunk fenced as tiger cage “so no one can escape, many soldiers already escaped”, he explains.

2. Two very first battle
The first unforgettable one: defeat!
How did you lose? I ask. “Dunno, I just heard centurion shouting Retreat!, all of us just turned back and ran”-scattered, in 20-meter-distance (so that we were not all killed). Uncle Kha then was lost and could not find the way back until the next day.
There were 65 soldiers at first, and only 24 left after the battle.
The days after that were just running and running, ran like hell, ran in hiding and carried the wounded on the back.
The fighting rules are just simple: you win, rush over. You lose, turn back. Daytime, all were on the run, nighttime for excavation, one hole for each- took turns; guarding-sleeping while sitting, getting deathly hungry all of the time. At night, the cooker carried the rice to share: one rice ball with a little salt for each, sometimes he brought some small bags of dried rice, we just added some water, waited for bloating and ate.
Hungry but they ran like hell. Early January 1979, division meeting, they were commanded to enter Phnompenh on Jan 7th, the whole team ran for 6 days and nights. Main force and ordnance ran on the road, the rest, at all cost, ran on the fields, ditches or sludge….assemble on the rim and hit to Phnompenh.

3. Death and fear
– You know what, we had no room for fear?
– Why?
– Cus I was not married yet…

“The married ones are panic”, Uncle Kha speaks thoughtfully. “… as my centurion-Mr. Thuan, in the meal time, he just sat, obviously distraught, no eating. I gave him one rice ball “let’s eat, sir”, the rice ball was pressed to his hand and just felt on the ground 3, 4 times. No eating for 3 days continuously, rice ball in the hand and on the ground, then in a battle he was killed on duty.

Mr.Kha giggles:
– But that was still a good luck.
– Why good luck?
– Cus the body was still collected. J just count 10 death, collecting half of those is still lucky. For the rest, dig the graves or just leave them heaped up on the earth.
The centurion’s body was collected by the team in charge of fatal damage, packed in a specialized nylon. “The nylon was transported to the ground daily, so many packages, like thick files”, he describes by showing his arms.
“The nylon is thick and leathery, just put the body in, pack the top, no decomposition, one turn three bodies, line up next to each other, gather on the trunk: the empty ones were taken, and the occupied was transported”, he adds.
The trucks of death: crawling and limping, bowing and swaying on the dirt road.

Mr. Kha’s story (Part 2) – Catch one prisoner= 6 day leave

Senior disseminates the rules: 1 prisoner is captured alive – 6 day leave is allowed. In a hand-to-hand combat, Mr. Kha’s comrade threw grenade towards enemy, and the shot hit the enemy, but the distance was too close so it rebounded and exploded on the spot.

Mr. Kha was behind, shooting AK. Enemy jumped into the pit. The whole squad surrounded, the first move, persuade to surrender: “Cambodian friends, we are Vietnam volunteering army, we are here to help you get rid of Red Khmer. All strong ones were taken to the army, at home, your parents were sent to concentration camps, forced to work, and weak ones were killed. So please listen ! Give in! We promise to treat you well, give you food, drink and training. We have only one mission, liberating Cambodia, liberating the Cambodian people, and for ourselves. When you are in peace, we withdraw our troops immediately … ”

Long hours passed but no result. They changed the plan, smoke.
The soldiers set fire to the hole and used the leaves to fan.There was smoke coming out, set up stingers and continued fanning. There was no result after such long times, then they persuaded again, from morning till 3pm. They decided to drop grenades, 3 simultaneously.
Buzzz!
Mr. Kha , for 6-day award, poked a leg in the hole, in case being shot.
One leg, two leg, there was nothing happened.
Face down, no shooting
He went all the way down to the hole, it was like underground lair which was dug widely. Three bodies lied next to each other. They committed suicide before the grenade was thrown. A white-haired corpse, square fingers like a log, a pistol in hand, and a map in his box. The shot of suicide made a part of his forehead lost. The remaining two bodies got a shot through the temples .
Mr. Kha stripped off the two youngest’s pants. “Dick has no hair.” Most of Khmer soldiers were very young, so two shorts at that time were also precious spoils “I can feel the smell of new cloth” – Mr. Kha giggled “The red Khmer soldiers were supplied by China, our troops are hungry.
“…hhh….it makes sense why they not give in!
If i was them, I would have made a gun on my head. The red Khmer are cruel, they will take the gun stomp to crush their faces even when you died already”
“Senior asked the team to sew on the slacks “SL”, if the face is broken, the team will identify the body and notice the division.And if you are alive, their torment is like hell. Death is better”
By the way, don’t think getting shot is hurt.It is cool actually, no feeling, then you are little faint, bleeding out and then you know you get shot .. ”
Mr. Kha chuckled, pointing at the bullet hole on his side. Shot from the right to the left, hit the arm, split it apart and then clung to each other by a piece of skin.
#########
Another combat, a hit made them close ranks. Three slowest ones, with red cross on the bag, military soldier. Tried their best to catch them alive. The surprise was yet to come, they had a large grenade. Knowing that they could not escape, each of them grabbed a grenade and pulled. Buzzz!!!.
“The belly was crushed but vagina’” Mr. Kha regrets.

Mr. Kha’s story (Part 3)- Back to the rear

In 1980, that time our troops went to Binh Dinh in pursuit of Red Khmer near Thailand border. After entering the capital, there were many casualties. Pursuit and ambush, again and gain, unspeakably massive casualties unspeakably.

In one combat, Kha’s battalion was ambushed. Mr. Kha then ran beside Mr. Tung – deputy team leader. Tung ran down to the edge of the field, called for soldiers to carry DKZ 72, he took the fire himself. Just sticking around to watch, a bullet stuck right in the middle of his forehead …. “He dumped his body on me.” Then there were the sound of machine guns and war-cry, Kha jumped up, dynamically following the enemy running.

“Then, a cool feeling as I told you, I were just fading away and suddenly collapsed, face down and soil full in his mouth, just aware to tilt the face slightly to breathe, then lost consciousness.”

– So you were rescued by your teammates , then transferred to the medical team?
– Where? just used bandage temporarily & followed the team. Night time, dug the holes again, letting the wounded down the hole to avoid bullets, in the morning touched the to check if still breathing, continued carrying, the night time dug the holes again. After three days, I was transported to the regimental surgery station. I was allowed to lie in a hammock hanging from a truck, the corpse was lying on the floor. The bumpy road, the hammock shaken, the broken arm slammed into the side of the car, that time I felt the pain!

– ….. I went to the gathering ground of the surgery station, and was not treated yet. The wound rotten like deadly toad, even I can’t smell. I got the medicine after one week. That doctor gave me an injection of anesthetic, then he went out to smoke, turned back to ask, “Where is your house?” – near Chinese border. Any sibling? – Eight: 4 boys 4 girls “. Then i got another dose, questioned again: “where is your house?” – near China border …. “… I asked any question I answered that question, I was so awake, I don’t know it is due to the nerves or drugs didn’t work.

“He decided to butcher me …. God damn, I still can’t forget that feeling, and I felt so bad, so painful, shit myself. He butchered me, and strim the bones, “please calm down, then you can cycle” he explained while operating like he is cutting the chicken bone.

– “After the surgery, the bone was not immediately connected, in 8 months, the bone became longer and ready to fit in, you agree? If not, I will cut until the armpits cover the wound with a clean bandage”. Doctor continued.
… “I chose 8 more months, I am not stupid” Mr. Kha took a deep breath, gloated with his decision.

After that surgery, he was transferred to the army’s division, lying there for four months. That is probably the most peaceful time in his life ..

-Why ?
-Because they are so kind, no crabby. I was deathly sick and struggled to eat, for 3 months I could not eat anything and vomited anytime I ate. People just did my tubes, the vein was broken, two arms, then groins and thighs. 3 months only living by that water.
– The I recovered, one of the symptoms is being able to eat instant noodles.
###
After some meals of instant noodle, Mr. Kha was transferred to Bien Hoa, staying there for another 6 months, he was discharged to his hometown. The state paid the train fair, a small amount of money, enough to buy a cloth and some candy.

Mr. Kha’s story (Part 4)

When he was discharged in early 1982, he got married at the end of that year, in 1983, Khoa, the first child, was born. Grandparents & all sisters in the house contributed to present the newlywed couple: 2 pots (one without the cover), 1 hen with 3 newly hatched chicks , 1 knife.

– “no cover one for boiling soup, another for rice cooking”

Famine covered the land, Mr.Kha had a standard rice book for the wounded with 11 kg of rice / month. Fortunately, he has malformation but still can work. He tried his best to get rid of poverty.
– I made the mill
– Rice-hulling mill ?
– Ohh, at that time, the miller frame was woven with bamboo, soil paved inside, the surface of the mortar was staggered with pieces of wood to make grain into rice. In my village, there was a man named Dang, his mortar was heavy and he could not sell it.

Mr. Kha lent Mr. Dang a mortar , then figured out that: the heavy mortar comes from two upper surfaces which are in irregular contact. Dang kept flipping up and down, graded any place which is not flat. “Stupid, he not understand that he gladed this area, the other will be bulging”, laughed Mr.Kha.
– I took the oil rubbing the lower face, turned the grinding side upwards, then turned it evenly, lifted it, where the oil was stuck, it was a convex place, and this bulging makes the mortar heavy. The tip here is : he did not do like Mr.Dang, Mr. Kha peeled the surface, the thick area. Mr.Kha’s brand was established since then. Mr. Dang lost his career but he could do nothing.
Thanks to this job, Mr. Kha earned quite a bit of grain. He did not exchange for money, money is not such an important thing at that time. He needed paddy and everything was converted into paddy. Just one mill for 15 pounds of grain.

The paddy increased day by day ,a storage area is needed, he looked for the woods to make a warehouse.Then there were a rumor like: It was like a 2-paneled house at that time, with layering bags of paddy.

However, each house only needs one mill, and his mill is a good one. Mr. Kha did another job. In 1988, the state did not prohibit detonator guns, a gun type of the ethnic people, which was designed in an old-fashioned way to shoot: from the stage of compressing drugs, stuffing bullets until ready to release the bullets .. “what a waste of time”. The experience during the war worked now.He went to the forest, got small but firm bamboo trees, and cut them in small segments, stuffed with bullets and explosives into the bamboo tube.
Now, gun was needed. Mr. Kha hieu updated his rifle, bent down, and also fired bullets for the fire, stuffed the bamboo bullet into the barrel. Mr.Kha’s gun was a good one, just no booming sound “actually no need, if running out of the bullets, break the barrel , insert the bullet, the deer can not escape. ”

For the quality, he asked for 30 kg of paddy / a gun, free 5 bullets for neighbors. For who living far away, he lessened 2 pounds of grain but no bullet, his bullets are precious, dry and perfect.
Word spread. He had savings. He expanded the market, not only people in the village, but also people from Chiem Hoa and Na Hang also ordered his guns, he even shipped the guns to Dong Van and Meo Vac.

He had good sales, this means there was less wild animal birds. In addition, State tightened rules on weapons. Guns could not be sold anymore. But it’s fine. He found out: accumulation is important. After the sales of gun and mill, he had tens of tons of grain, enough for him to build a house.

The process of exchanging paddy for materials, bricks, cement and iron and steel is carried out very quickly. The quantity of paddy was less while his house was higher. God let him go back and gave him a rare intelligence “I think I must be a monkey – I have a talent for imitating & doing better than people huh!”
He went to Viet Tri to see how people built their houses, after three days, he came back to build his own house.
He designed, built himself, wife assisted while children were still young, could not help that much. After one year, the house was completed and occupied until now. I looked at the house with garden, stables, fish ponds, and understand human can do all kinds of things with the labor of their hands.

Mr. Kha’s story (Part 5)

The war was behind, life is getting better day by day. Mr. Kha’s intelligence is not only in a mill, a gun, a self-built house … He is still working hard, as he says: “Using muscles for living”. I also find out that: he not only lives by muscle (he is less than 1m6 , 45 Kg) – he lives by his mind also.

China produces a thresher, but a heavy pedal. He bought and improved the flywheel, it was turned to a light pedal. His plucking machine comes with a fan, remove the bad grain. That machine, made by Mr. Kha became a regional brand at that time

He had money (at this time, he did not exchange for the rice, it is enough), he traded for gold. In 1993, he wore the bag full of gold on his side, went to Viet Tri to buy a motorbike – Honda Dream, a luxury item, even in Hanoi, the capital of Vietnam.

Then he bought it, because “you can not cycle everyday, weirdo”. He had a “dream” motorbike, daily trip in a radius of more than 100 kilometers a day, the market extended. People found him rich, trusting, his business became better and better.

He did finance. Because the time people wait for the bank to transfer the money was too long. He got an idea, he lent money,with interest a little higher than the bank, people borrowed money and paid him back. both the capital and the interest. There are some lessons he learns from what happened:

1/ A definite trade must have profit, but definitely no cheating.
2/ In addition to wealth,keep the morality, don’t do anything harmful to others.
3/ Square is the most important: you get 1, you pay them 1.5. Be fair: Don’t owe anyone – don’t let anyone owe you but don’t pay for no reason.
There are some types of customers that he never does business with:

1/ Profile is not clear: he lend the people he knows clearly about him: the land, houses, fields, parents, relatives and siblings.
2/ Use money on gambling purposes. Mr. Kha makes no sense “The result will be announced tomorrow but he speaks in his sleep tonight – then what the fuck he can do business!”
3/ Borrow too many times: He does not like loyal customers of such loan. It won’t last long.

*How to educate children – successor!
Mr. Kha has 3 children. People say: three children bring bad luck – It is wrong, at least with him. He is rich and happy, so are his kids.
His kids are smart and intelligent, not talented like hell, but good at imitating.
At the age of 18, Mr. Kha absolutely did not want them to depend on him. He thought: a society that wants to be rich must be mechanized, machines should be applied. He sent them to school: One studies the lathe, one studies electronic, and another studies electrical refrigeration.He said that these guys gonna make a perfect team and his family never gets hungry.
He looked for schools, which can offer the vocational training as well as knowledge training, in which teach must be an example. Then he came to talk to them and he will send his kid to the school he satisfied the most.
Three kids were discharged early, because….they learned so fast.
Like Khoa, study the lathe. Others need 3 years to finish the program, Khoa needs only 15 days. “I have run out of knowledge for your son” said his teacher.
His kids are now really successful with their house right on the road heading to Ha Giang. They listen to their father: absolutely no beer and cigarette.

One lesson Mr. Kha used to raise his children when they reached the age of marriage, the standard should be as followings:

1/ The distance is not more than 20km away from her house. If over 20km, he will sell all of the land he gave them “to buy beef to eat”.

2/ After getting married, having kid: your children are my grandchildren. But he looks after the kids for 5 days, the grandparents on the wife side also look after for 5 days. No more, no less.
3/ No matter how the wife is ,ugly or beautiful, but she must listen to him. He is a wounded soldier, he is often in pain due to changing weather, so he only says once. One more time, wife and husband must move out immediately.
In the result, three boys get married according to father’s advices.I see him playing and taking care of his grandchild whenever I pay him the visit . He never scolds them. He considers them as his treasures.
Mr.Kha has lots of stories, but has he said, “The story of Mr. Kha is still very long, but as he said, ” my story is like a big bottle containing hot water, enough for tea in three moon seasons”, Mr. Kha laughed out loud, perfectly content.
As a scribe, I do not search for illusions, or add anything to the series of Kha’s story. “Keep it original” as the old folks said.
I find out that , during our life journey, we can learn from anyone we meet.They are the people in our daily life with intimacy, instinct and intensity. You should observe, open the heart to see how pleasant and beautiful life is.
A few lines were recorded in writing to Mr. Kha. Suddenly it brought tears to my eyes for no reason.Wishing you good health to enjoy the betel nuts he had cultivated.

*For a day trip to TQ. Stenograph. May 15, 2019. Write as a memory, and other than Mr. Kha, writing to my mother-in-law and my wife./.

Bài viết khác